Hội thảo khoa học: Thờ HCM ở Việt Nam hiện nay, Một số vấn đề đặt ra

Điều hành tại Hội thảo là  TS. Nguyễn Ngọc Mai, trưởng phòng Tín ngưỡng và các tôn giáo nội sinh ( viện DTH & TGH, chủ nhiệm đề tài) và PGS. TS NGuyễn Hồng Dương ( Nguyên Viện trưởng Viện nghiên cứu tôn giáo).  Hội thảo bao gồm 2 nội dung chính:
1) TS nguyễn Ngọc Mai thay mặt nhóm nghiên cứu công bố các kết quả  điều tra xhh; phỏng vấn sâu cùng; quan sát tham dự cùng các thông tin tổng hợp được thông qua 208 câu chuyện cuộc đời  các hội viên hội tu gia sau hơn 2 năm nghiên cứu, tìm hiểu   2) Trình bày tham luận khoa học và thảo luận các vấn đề đặt ra của các nhà khoa học và đại diện cộng đồng tin - thờ HCM. 
Với nhiều cách tiếp cận khác nhau, hội thảo đã cho những kết quả rất lớn không chỉ với thông tin khoa học qua khảo sát điều tra thực tế mà còn gợi ra rất nhiều những nội dung hàm ý tư vấn chính sách. 
Kết quả tổng luận hội thảo cho biết: "1. Hội thảo đã cho thấy một thực trạng phong phú, phức tạp của hiện tượng thờ chủ tịch HCM và các lãnh tụ của Việt Nam trong đời sống tâm linh tôn giáo hiện nay, đồng thời qua đó đặt ra những vấn đề về việc cần thiết phải xây dựng một hệ thống các tiêu chí để giúp nhận diện và phân định đúng – sai; chuẩn và lệch chuẩn của các hoạt động TNTG thời hiện đại,  qua đó giúp quần chúng nhân dân cũng như các cơ quan chức năng có những thông tin cần thiết trong việc lựa chọn và  ứng xử phù hợp với các cơ sở thờ HCM ở Việt Nam hiện nay .
          2. Nội dung của hội thảo bám sát các mục tiêu và nội dung nghiên cứu của đề tài. Chủ nhiệm đề tài, với những nghiên cứu công phu, các tư liệu thực địa cập nhật, những luận chứng sắc sảo đã  cung cấp một lượng thông tin không nhỏ về tình hình thực trạng của hiện tượng thờ HCM hiện nay ở Việt Nam, qua đó làm tường minh những mệnh đề còn tồn nghi về các chủ thể thực hành tín ngưỡng tâm linh HCM. Những giá trị hữu dụng, nhân văn mà hoạt động tôn thờ HCM đem lại cho một số nhóm cộng đồng xã hội cũng được  nhìn nhận một cách khách quan, khoa học từ góc độ giá trị  học và giá trị tôn giáo.
          3. Các tham luận khoa học đều hết sức khách quan, với những luận chứng đầy thuyết phục cả về phương diện lý luận cũng như thực tiễn của các nhà khoa học trên các lĩnh vực và góc độ tiếp cận khác nhau đã khẳng định thờ HCM là một hiện tượng tất yếu ra đời để đáp ứng nhu cầu của nhiều nhóm xã hội mong muốn tìm đến và nương tựa vào một biểu tượng chuẩn mực, hoàn hảo và phù hợp với tâm tính bản sắc dân tộc. Mặt khác hội thảo cũng cho thấy hiện tượng thờ cúng chủ tịch HCM và các lãnh tụ của Việt Nam cũng là một dạng thức văn hóa tâm linh tiếp nối truyền thống văn hóa tôn giáo tín ngưỡng và đạo lý  Việt Nam, có thể coi đó là dòng tín ngưỡng thờ người có công với dân tộc.
          Hội thảo cũng khẳng định việc thờ cúng HCM ở trong dân gian hiện nay  (bao gồm các điện tư gia, các gia đình, các cơ sở tôn giáo dân gian) cũng như các di tích chính  thức tưởng niệm HCM của nhà nước đó là thế ứng xử, là đạo lý của người dân  Việt Nam trong thời đại mới đối với lãnh tụ của dân tộc. Việc đặt/ quan niệm hiện tượng thờ cúng HCM ở trong dân chúng và tại các điện tư gia là hiện tượng tôn giáo mới là chưa thật sự thỏa đáng. Các quan niệm về hiện tượng này  là “ tà đạo, đạo lạ” cần nhanh chóng chấm dứt để tránh làm tổn thương tâm tư tình cảm cuả nhiều nhóm quần chúng nhân dân mong muốn thể hiện lòng kính ngưỡng đối với chủ tịch HCM.
          4. Cũng như nhiều thực hành tín ngưỡng dân gian Việt Nam khác, thờ  HCM đã và đang được thực hiện bởi nhiều nhóm chủ thể có những trình độ lý luận, văn hóa và nhận thức về tâm linh tôn giáo tín ngưỡng khác nhau, vì thế cũng nảy sinh tính đa dạng, phức tạp. Sự truyền bá ở nhiều cơ sở,  bằng nhiều cách thức khác nhau cả truyền thống (tài liệu, tư liệu) cả nền tảng internet đã hình thành nhiều khuynh hướng và cách thức thực hành khác nhau dung chứa cả những yếu tố tích cực và tồn tại cả những yếu tố tiêu cực. Vì thế  bàn thân các chủ thể (cộng đồng đã và đang thực hành tín ngưỡng thờ cúng HCM) cũng cần sáng suốt, thận trọng trong các quyết định của mình khi tham gia các thực hành tâm linh, tôn giáo tránh để bị lợi dụng mà chịu những hậu quả không lường trước được. Công tác quản lý nhà nước ở các địa phương có các cơ sở thờ cúng HCM cũng cần điều chỉnh và mềm dẻo trong ứng xử với các hoạt động tại các cơ sở thờ cúng HCM theo đúng tinh thần của Kết Luận 116/KL-TW của Ban Bí Thư ban hành ngày 17/1/2025.
          5. Tâm linh tôn giáo ở Việt Nam có những điểm trùng hợp và có cả những nội dung không trùng hợp với các quan niệm về tâm linh trên thế giới vì thế các hiện tượng tâm linh tại các cơ sở thờ cúng HCM (như chữa bệnh không dùng thuốc, nhận linh từ các lực lượng bề trên, đi âm, bắt ma, trừ tà ...) cần được tiếp tục nghiên cứu thật sự khách quan và cung cấp các luận cứ khoa học, thực tiễn để phân biệt, phân loại các nhóm, các hội đoàn thờ cúng HCM qua đó tư vấn quản lý, hỗ trợ tạo điều kiện với các cơ sở lành mạnh, nhưng cũng cần có những thiết chế mạnh mẽ và biện pháp cứng rắn thậm chí cưỡng chế chấm dứt các cơ sở trá hình để góp phần làm lành mạnh hóa đời sống tín ngưỡng của nhân dân và không làm ảnh hưởng đến biểu tượng lãnh tụ của dân tộc. 
          6. Hoạt động của các hội đoàn, cơ sở tin – thờ HCM hiện nay đã và đang có những biến đổi, vận động theo hướng tích cực; Sự tham gia của nhiều các nhà khoa học, quản lý trong hội thảo đã cho thấy hiện tượng thờ HCM đã và đang rất được quan tâm. Điều này không chỉ phản ảnh sự chuyển biến trong tư duy của các nhà khoa học, các giới chức, các khối chức năng mà  còn cho thấy sự vận động biến đổi và làm mới  không ngừng của dòng mạch văn hóa, tín ngưỡng dân gian. Điều này rất cần những nghiên cứu mới khách quan và sâu sắc cũng như rất cần sự tương tác, hỗ trợ cùng nghiên cứu, đánh giá của các nhà nghiên cứu, nhà quản lý, cộng đồng  để có những tư vấn chính sách cho phù hợp với thực tiễn.
      7. chủ nhiệm đề tài đã đi đúng, đi trúng vào những vấn đề cần giải quyết về hiện tượng thờ HCM ở VN, các kết quả nghiên cứu báo cáo ở Hội thảo đã cho thấy công trình được nghiên cứu công phu, nghiêm túc, khách quan. Thông qua các nghiên cứu thực tế, các vấn đề được trình bày tại hội thảo, chủ nhiệm đề tài  đặc biệt lưu ý khi xây dựng báo cáo tổng hợp cần có hệ thống các tiêu chí thống nhất ứng dụng cho các đền điện tư gia  và những giải pháp kiến nghị gợi ý chính sách.
                                       TM đoàn chủ tịch: PGS.TS. Nguyễn Hồng Dương đã đọc báo cáo tổng luận tại hội thảo ngày 27/11/ 2025.